Numune yanlış alınırsa 28. gündeki basınç sonucu betonu değil, numuneyi ölçer. Bu yüzden numune alma, deney zincirinin en kritik ilk halkasıdır.
Taze Betondan Numune Alma nedir?
Taze betondan numune alma, mikserden boşalan betonun temsil edici bir bölümünün standart kalıplara alınarak laboratuvara gönderilmek üzere hazırlanmasıdır. Deneyin adı basit görünse de sonucun güvenilirliğini belirleyen asıl adım burasıdır: numune betonu temsil etmiyorsa, sonrasındaki hiçbir laboratuvar ölçümünün anlamı kalmaz.
TS EN 12350-1, numunenin mikserin ilk ve son boşalmasından değil, orta bölümünden alınmasını; alınan betonun kürek ile karıştırılarak homojenleştirilmesini ve kalıba tabakalar hâlinde yerleştirilerek sıkıştırılmasını şart koşar.
Nasıl uygulanır?
- Döküm başlamadan önce beton sınıfı, dökülecek hacim ve eleman türü kaydedilir; numune serisi planlanır.
- Mikserin orta boşalmasından, tek seferde ve yeterli hacimde beton alınır.
- Beton, geçirimsiz bir kap içinde kürekle karıştırılarak homojen hâle getirilir.
- Standart 150×150×150 mm küp (veya Ø150×300 mm silindir) kalıplara tabakalar hâlinde yerleştirilir, şişleme çubuğu veya vibrasyon masası ile sıkıştırılır.
- Yüzey mastarla düzeltilir, numune; proje adı, eleman, döküm tarihi ve beton sınıfı ile etiketlenir.
- İlk 24 saat sarsıntısız ortamda bekletilir, ardından kür havuzuna alınmak üzere laboratuvara nakledilir.
Kaç adet numune alınacak? — Bakanlık tablosu
Şantiyede alınacak numune adedi tahmine bırakılmaz. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın 13.04.2022 tarihli ve 2022/07 sayılı “Taze Beton Dökümleri” konulu Genelgesi, 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun kapsamında denetlenen yapılarda alınacak numune sayısını aşağıdaki tabloya bağlamıştır. Genelge, TS EN 206'nın uygulamasına yönelik tamamlayıcı standart olan TS 13515'in 02.03.2022'de kabul edilen TS 13515/T1 tadiline dayanır ve bir önceki 2022/02 sayılı Genelge'nin ekindeki tabloyu yürürlükten kaldırmıştır.
Tablodaki iki kriter — dökülen beton miktarı (m³) ve beton dökülen yerin alanı (m²) — birlikte değerlendirilir; hangisi daha fazla deney sonucu veriyorsa o kriter esas alınır.
| 1. Kriter Dökülen beton miktarı (m³) |
2. Kriter Beton dökülen yerin alanı (m²) |
Numune alınacak transmikser sayısı (ad.) | 7 günlük (ad.) | 28 günlük (ad.) | Toplam numune sayısı (ad.) |
|---|---|---|---|---|---|
| 0 – 24 | — | 2 | 2 | 6 | 8 |
| 25 – 100 | 450'ye kadar | 3 | 3 | 9 | 12 |
| 101 – 150 | 451 – 650 | 4 | 4 | 12 | 16 |
| 151 – 200 | 651 – 850 | 5 | 5 | 15 | 20 |
| 201 – 250 | 851 – 1050 | 6 | 6 | 18 | 24 |
| 251 – 300 | 1051 – 1250 | 7 | 7 | 21 | 28 |
| 301 – 400 | 1251 – 1450 | 8 | 8 | 24 | 32 |
| 401 – 500 | 1451 – 1650 | 9 | 9 | 27 | 36 |
| 501 – 600 | 1651 – 1850 | 10 | 10 | 30 | 40 |
| 600'den fazla | 1850'den fazla | İlave her 200 m³ hacim veya ilave her 900 m² alan için yukarıdaki sayılara; transmikser +1, 7 günlük +1, 28 günlük +3, toplam +4 ilave edilir. | |||
Tabloyla birlikte uygulanan kurallar
- Tek beton yükü gelen günler: Şantiyeye aynı gün içerisinde yalnızca bir beton yükü teslim edilmişse toplam 8 adet numune alınır; bunların 2 adedi 7. günde, 6 adedi 28. günde deneye tabi tutulur.
- Yüksek dayanım sınıfları: Dökülmesi planlanan betonun sınıfı C55/67 ve üzerinde ise tablodaki numune sayıları iki katına çıkarılır.
- Beton yükü tanımı: Her bir transmikser bir beton yükü, her bir betoniyer veya mikser dökümü ise bir beton harmanı olarak kabul edilir.
- Numunelerin hazırlanması ve kürü TS EN 12390-2'ye, numunenin alınması ise TS EN 12350-1'e göre yapılır.
Kaynak ve mevzuat: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, 13.04.2022 tarihli, 3438325 sayılı ve 2022/07 no'lu “Taze Beton Dökümleri” konulu Genelge (Yapı İşleri Genel Müdürlüğü) · Genelge'nin uygulama esasları · TS EN 206 ve tamamlayıcı standart TS 13515 (TS 13515/T1 tadili, 02.03.2022) · TS EN 12350-1 (numune alma) · TS EN 12390-2 (numunelerin hazırlanması ve küre tabi tutulması) · 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun.
Tablo bilgilendirme amaçlıdır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata dayanır; mevzuat değişebilir. Projenize özel numune alma planı, beton sınıfı, döküm programı ve yapı denetim kuruluşunun kontrol planı birlikte değerlendirilerek çıkarılır. Güncel ve bağlayıcı metin için Bakanlık'ın yayımladığı Genelge esas alınmalıdır.
Neden önemli?
- Numune adedi eksikse yapı denetim dosyası kabul edilmez; fazlaysa gereksiz maliyet doğar.
- Kötü sıkıştırılmış bir numune, betonun gerçek dayanımından belirgin biçimde düşük sonuç verir ve haksız yere ret kararına yol açar.
- Etiketleme hatası, hangi katın hangi betonu olduğunu geriye dönük izlenemez hâle getirir.
“Numune, dökülen betonu temsil etmiyorsa laboratuvar sonucu değil, sadece o numunenin hikâyesidir.”
Standart ve uygulama bilgileri
| Standart | TS EN 12350-1 |
| Hizmet grubu | Taze ve Sertleşmiş Beton Deneyleri |
| Uygulama yeri | Şantiye — döküm anında |
| Süre | Döküm süresince |
| Hizmet bölgesi | DNZ Asya (Kartal) ve DNZ Avrupa (Kağıthane) — İstanbul'un 39 ilçesi |
Sık sorulan sorular
Adet, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın 13.04.2022 tarihli ve 2022/07 sayılı Genelgesi'ndeki numune alma tablosuna göre belirlenir. Tabloda dökülen beton miktarı (m³) ile beton dökülen yerin alanı (m²) kriterlerinden hangisi daha fazla deney sonucu veriyorsa o esas alınır. Şantiyeye aynı gün içerisinde yalnızca bir beton yükü teslim edilmişse toplam 8 adet numune alınır; bunların 2 adedi 7. günde, 6 adedi 28. günde deneye tabi tutulur. Beton sınıfı C55/67 ve üzerindeyse tablodaki sayılar iki katına çıkarılır. Döküm programınızı paylaşırsanız numune alma planını birlikte çıkarırız.
Numunenin standarda uygun alındığının belgelenebilmesi için alma işleminin laboratuvar teknik personeli tarafından yapılması esastır. Aksi hâlde raporda numunenin alınış koşulları teyit edilemez.