Deprem sırasında binayı ayakta tutan şey demirin dayanıklılığı kadar uzayabilmesidir. Gevrek çelik uyarı vermeden kopar.
% Kopma Uzaması ve Süneklik Tayini nedir?
Kopma uzaması, çekme deneyi sırasında numunenin boyunda meydana gelen kalıcı artışın başlangıç ölçü boyuna oranıdır (%). Deprem yönetmeliği açısından asıl kritik büyüklük, maksimum yükteki toplam uzama olan Agt değeridir.
Süneklik, bir yapı elemanının kırılmadan önce şekil değiştirerek enerji yutabilme kapasitesidir. Sünek bir donatı, deprem sırasında binanın salınmasına izin verir ve göçmeden önce belirgin uyarı işaretleri (çatlak, sarkma) verir. Gevrek çelik ise ani ve uyarısız kopar.
Nasıl uygulanır?
- Çekme deneyi öncesi numune üzerine standart ölçü boyu işaretlenir.
- Deney sırasında maksimum yük anındaki uzama (Agt) kaydedilir.
- Kopan parçalar dikkatlice birleştirilerek son ölçü boyu ölçülür.
- Kopma uzaması yüzdesi hesaplanır (A5 / A10).
- Rm/Re oranı ile birlikte değerlendirilerek süneklik sınıfı belirlenir.
- Sonuç, çelik sınıfının (örn. B500C) süneklik gereklerine göre yorumlanır.
Neden önemli?
- TBDY 2018 kapsamındaki süneklik düzeyi yüksek tasarımlar, donatının belirli bir Agt değerini sağlamasını gerektirir.
- Düşük süneklikli çelik kullanılan yapı, hesapta öngörülen enerji yutma davranışını gösteremez.
- Süneklik, güçlendirme projelerinde mevcut donatının yeniden kullanılabilirliğini de belirler.
“Kopmadan önce uzamayan demir, binaya kaçma vakti tanımaz.”
Standart ve uygulama bilgileri
| Standart | TS EN ISO 15630-1 |
| Hizmet grubu | Demir-Çelik ve Yapı Malzemeleri Testleri |
| Uygulama yeri | Laboratuvar |
| Süre | 1 gün |
| Hizmet bölgesi | Kartal merkez — İstanbul Anadolu ve Avrupa Yakası |
Sık sorulan sorular
A5 kopma sonrası ölçülen kalıcı uzamadır. Agt ise maksimum yük anındaki toplam (elastik + plastik) uzamadır ve deprem davranışı açısından daha belirleyicidir.
B500C'deki C, süneklik sınıfını gösterir ve daha yüksek uzama ile Rm/Re oranı gerektirir. Deprem bölgelerinde tercih edilen sınıftır.