Akma sınırı, demirin kalıcı olarak uzamaya başladığı yüktür. Betonarme hesabının tamamı bu değerin doğru olduğu varsayımına dayanır.
Çelik Çekme ve Akma Mukavemeti Deneyi nedir?
Çekme deneyi, donatı numunesinin iki ucundan kavranarak kopana kadar giderek artan bir eksenel yüke maruz bırakılmasıdır. Deney boyunca yük ve uzama sürekli kaydedilir; elde edilen gerilme-şekil değiştirme eğrisinden akma sınırı (Re) ve çekme dayanımı (Rm) okunur.
B420C ve B500C gibi çelik sınıfları, tam olarak bu değerlerle tanımlanır: B500C çeliğinin karakteristik akma sınırı 500 N/mm²'dir. Proje hesapları bu sayı üzerinden yapıldığı için, sahadaki demirin bu sınırı sağlaması yapının taşıma kapasitesinin ön koşuludur.
Nasıl uygulanır?
- Numunenin çapı ve kütlesi ölçülerek gerçek kesit alanı belirlenir.
- Numune, çekme cihazının çenelerine eksenel doğrultuda kaçıklık olmayacak şekilde bağlanır.
- Yük standardın öngördüğü hızda, kesintisiz olarak artırılır.
- Akma platosu ve maksimum yük noktası kaydedilir.
- Numune koptuktan sonra kopma yeri ve biçimi incelenir.
- Re, Rm ve Rm/Re oranı hesaplanarak çelik sınıfıyla karşılaştırılır.
Neden önemli?
- Akma sınırı düşük çıkan bir donatı, projede öngörülenden daha küçük bir deprem yüküyle kalıcı şekil değiştirir.
- Rm/Re oranı, çeliğin akmadan sonra ne kadar yük taşımaya devam edebileceğini — yani güvenlik payını — gösterir.
- Üretici sertifikası ile deney sonucu arasındaki fark, partinin gerçekten sertifikadaki çelik olup olmadığını ortaya koyar.
“Deprem hesabında kullandığınız 500 sayısı, sahadaki demirde gerçekten var mı? Çekme deneyi bu sorunun tek cevabıdır.”
Standart ve uygulama bilgileri
| Standart | TS EN ISO 6892-1 / TS EN ISO 15630-1 |
| Hizmet grubu | Demir-Çelik ve Yapı Malzemeleri Testleri |
| Uygulama yeri | Laboratuvar — çekme cihazı |
| Süre | 1 gün |
| Hizmet bölgesi | Kartal merkez — İstanbul Anadolu ve Avrupa Yakası |
Sık sorulan sorular
Parti şüpheli kabul edilir; numune sayısı artırılarak deney tekrarlanır. Sonuç doğrulanırsa ilgili partinin yapıda kullanılmaması gerekir.
Evet, aynı mekanik deneyler uygulanır. Ancak nervürsüz donatının betona aderansı düşüktür ve güncel betonarme uygulamalarında taşıyıcı donatı olarak kullanılmaz.